Tag Archives: Folman

Goodmorning Lebanon!

20 Aug

Waltz with Bashir – Ari Folman
een autobiografie met een snuifje LSD.

Het lijkt een ordinaire Levi’s reclame. Een stad die iedere stad kan zijn, opgetekend in grijstinten. De mosterdkleurige lucht kondigt onheil aan. In dit stadsgezicht rennen opgejaagde honden door de straten, hun ogen herbergen okergele woestenij. Ja, Waltz with Bashir is even wennen.

Een filmstrook later blijkt deze hondsdolheid de traumatische droom te zijn van een voormalig soldaat die wapenplicht had tijdens de gruwelen van 1982 in de Palestijnse vluchtelingenkampen Sabra en Shatila in Beiroet. Wanneer de man zijn droom aan zijn vriend Ari toevertrouwt, blijkt die zich verbazingwekkend genoeg niets meer te kunnen herinneren van zijn eigen dienstperiode gedurende de oorlog. Hij besluit daarop grondig in zijn geheugen te graven.

In Waltz with Bashir staat de dartele dans van de memorie centraal. Het verdringingseffect dat opspeelt bij een traumatische gebeurtenis leidt hoofdpersonage Ari op een queeste langs zijn strijdmakkers, op zoek naar de waarheid en zijn militaire identiteit. De cerebrale buitelingen die hij hierbij soms maakt zijn voor een documentaire uniek. Op een wonderbaarlijke manier worden herinnering, heden en hersenspinsel met elkaar vermengd. Dankzij ontboezemingen van persoonlijke hoofdrolspelers in Ari’s versie van de Libanese oorlog krijgt het verhaal een ziel. Soms wreed, maar af en toe ook pijnlijk grappig. Hoe meer vragen Ari stelt, hoe meer herinneringen bij hem terugkomen. Maar zijn die wel allemaal even betrouwbaar?

Escapisme en verdringing zijn zowat de sleutelwoorden voor het bekijken van deze film. Het lijkt alsof Folman – of diens brein- zich wil distantiëren van de pijnlijkste herinneringen. Hij bekijkt zijn dienstplicht dan ook als een soort film, door de denkbeeldige zoeker van een camera. Enkel zo wordt er voldoende afstand behouden. Niet enkel door de animatietechniek, maar ook door het verwerken van hallucinaties krijgt Waltz with Bashir een vervreemdend effect. Zo wordt het bombardement van een boot feestende Irakese soldaten waargenomen door een man die zich net vergrepen heeft aan een op het water dobberende reuzin. Met momenten heeft deze hele “documentaire” meer weg van een drugstrip, waarbij algauw het onderscheid niet meer gemaakt kan worden tussen feit en fictie, tussen farce en fantastisch. Absoluut dragend voor Waltz with Bashir is de soundtrack, grotendeels samengesteld en gecomponeerd door Max Richter, maar af en toe doorspekt met nummers van bijvoorbeeld OMD en PIL die de jaren ’80 groots maakten.

Dit debuut van regisseur, tevens protagonist Ari Folman geeft meteen de aftrap voor een gloednieuw genre: de animatiedocumentaire. Ik schrijf animatie, u denkt wellicht Pixar, maar deze prent gaat verder dan dat. Met behulp van Flash Player en rotoscoperingstechnieken die eerder al te zien waren in het fabuleuze A Scanner Darkly weten Folman en art director Polonsky de ideale sfeer te creëren voor de soms absurde mentale reis die de film omhelst. Ondanks de niet steeds perfect afgewerkte animatie zijn de tekeningen, duidelijk gemaakt met een vette knipoog naar Suzanne Deakin, enorm gedetailleerd, met bijzondere belangstelling voor licht en schaduwwerking. De comicbookfeel laat de kijker voldoende afstand nemen van de gruwelijke gebeurtenissen, maar de authentieke getuigenissen van de voormalig militairen trekken hen er tegelijkertijd weer middenin. Animatiedocumentaire Waltz with Bashir gebruikt schaamteloos het beste van beide genres, en het resultaat is niet minder dan indrukwekkend.

Advertenties

Alone-a-gain (Us.)

20 Aug

Ik dacht er zoëven aan. Een hersenspinsel als het ware. Het verschil in dooddoen en doodmaken zit hem in een simpele venijnige twist. Dooddoen is without further ado en al dan niet per ongeluk met een beetje kracht je voet op het desbetreffend insect planten. Doodmaken is echter bewust nog even doordrukken en een kwartslag naar links of rechts draaien. De twee kanten als je écht een baaldag hebt. Ik vraag me af of je daar werkelijk een minimilligram endorfines van aanmaakt, bij het uitvoeren van zo’n actie. Veel meer dan een extra bevuilde schoenzool heb ik er althans nog niet aan overgehouden.

Ik dacht er zoëven aan omdat een dikke bromvlieg er wél haar geluk in schepte om mij een hele avond lastig te vallen. Zo’n typisch hoogzomergeval, zwaar zoemend en moddervet van het verderf waar ze zich die dag aan tegoed heeft gedaan. Ongetwijfeld zou ze een enorme paarse vlek hebben achtergelaten op het crèmeblanke behang als ik mn woede had gekanaliseerd. Ze bleef echter borrelen, die woede, ergens onder de oppervlakte. Een slapende vulkaan met narcolepsie, maar de eigenlijke uitbarsting komt er nooit. Het is als een vervelende kriebel die je irriteert tot je er begint te krabben en merkt dat er eigenlijk niets te scharten valt.

Ik dacht er zoëven aan, toen ik (overgelaten aan de partyshuffle van mijn iTunes) Enol-a-Gay van OMD in het gezicht gesmeten kreeg. Een ijzeren klem vormde zich om mijn maag, en op dit eigenste moment stopt de woordenstroom met uit mijn vingers te pikkelen. Er is geen manier om het gevoel dat uit dat lied voortvloeit te omschrijven. Onbehaaglijk. Bevreemdend. Kil. Ik dacht er nog aan een manifest neer te pennen, eentje voor iedere zichzelf verklaarde NewWave minnende nonkel die op trouwfeesten zonder das verschijnt en enkel tijdens dit nummer op de dansvloer verschijnt. Uitbundig lachen, overdadig dansen, volledig naast de essentie. Het gebrek aan correcte adjectieven heeft me van het plan afgehouden.

Enola Gay is de naam van de Amerikaanse B-29 Superfortress-bommenwerper die tijdens de Tweede Wereldoorlog op 6 augustus 1945 de eerste atoombom, met de naam Little Boy, boven Hiroshima afwierp. Hierdoor kwamen 78.000 mensen direct om. Door de na-effecten als gevolg van de radioactieve straling liep het dodental uiteindelijk op tot ongeveer 140.000 eind 1945. Volgens opgave van de Japanse autoriteiten, die ook de slachtoffers registreerden die jaren later vielen door bijvoorbeeld kanker als gevolg van straling, kostten de bommen aan totaal ruim 240.000 mensen het leven. In de jaren tachtig bracht de Britse synthesizer popband Orchestral Manoeuvres in the Dark een nummer uit over de Enola Gay.

Mensen hoeven daar voor mijn tering echt niet bij stil te staan, ik doe het zelf ook niet. Ik ben er desalniettemin wel zeker van dat OMD iets gelaagders in zijn song wilde, dat er meer te horen was dan een goed-gefabriceerd poppy synthesizerriedeltje. Binnen het thema “cliché’s zijn cliché’s voor een reden”: beelden zeggen soms meer dan woorden. Ik heb het niemand beter weten uitleggen dan regisseur Ari Folman. In zijn overigens over de hele lijn grandioze “Waltz With Bashir” dansen enkele soldaten van de Israeli Defense Forces op het dek van hun schip, niet ver verwijderd van de vluchtelingenkampen van Saabra en Shatilla, die op dat eigenste moment uitgemoord werden door Libanese falangisten. Onder leiding van Ariel Sharon stonden de Israëlische troepen deze slachtpartij bij: ze omsingelden West-Beiroet zodat niemand kon ontkomen.

Wisten alle jonge soldaten op dat moment waarmee ze bezig waren? Uiteraard niet. Dat is geen hoop in de mensheid maar een rationele beredenering. Op zo’n moment ben je louter machine, je voert bevelen uit, je doet dood, en denkt niet na over de slachtoffers die je maakt. Anders overleef je zoiets niet.

trailer